• Anasayfa  • Künye  • Kurumsal  • Reklam  • Üyelik  • Arşiv  • Site Haritası  RSS 
YAZARLAR  |  GÜNCEL  |  GÖRÜNTÜLÜ  |  ÖZEL  |  SOHBETLER  |  FİNANS  |  İHALELER  |  BORSALAR  |  RESMİ GAZETE

Sinalko’dan bugüne; gazozun popülaritesi artıyor

06 Mayıs 2019 Pazartesi 08:00
12
14
16
18

   ► Keyif için çocuklara, şifa için hastalara yönelik olarak üretilen gazoz, 1990’lı yıllara kadar çocuk olmuş pek çok kişi için önemli bir anı oldu.

     Tüm insanlığın serinleme ihtiyacını, maden suyunun acılığına meyve ile tat katarak karşılama fikrinden doğan gazoz; Ege Bölgesi’nin maden suyu yönünden zenginliği, topraklarının verimliliği ve iklimi ile İzmir’de hızla yayıldı. Keyif için çocuklara, şifa için hastalara yönelik olarak üretilen gazoz, 1990’lı yıllara kadar çocuk olmuş pek çok kişi için önemli bir anı, geçmişe duyulan özlemin kaynağı oldu.
     1960’lı yıllarda Türkiye’ye giren uluslararası markalar ile rekabet edemeyerek yok olan bazı yerli gazoz markalarının yeniden üretime başlanması; okulda, yazlık sinemalarda ve çay bahçelerinde en büyük eğlencesi gazoz içmek olan kuşağı geçmişe götürüyor.
     Ege Tecim ve Endüstri Büyük Kılavuzu’nda; büyük şehirlerin önemli ihtiyaçlarından birinin gazlı içecek olduğu ve İzmir’de diğer şehirlere oranla soğuk meşrubata olan ihtiyacın daha fazla olduğu belirtildiğinde 1937 yılıydı ve İzmir’in önde gelen gazoz imalatçıları şehrin gazoz tarihine adını yazdırmaya çoktan başlamıştı.
     Türkiye ve Avrupa’da alkole karşı başlayan hareket, gazozun daha çok öne çıkmasında rol oynadı, alkolsüz anlamına gelen ve firma adı olan ‘sinalko’ uzun bir süre gazoz için genel bir ifade olarak kullanıldı.

“Alkolsüz içeceklere duyulan ihtiyaç arttı”
     En zor koşullardan, en teknolojik üretim koşullarına ulaşana kadar binlerce çeşit üretilen gazoz, verdiği tazelenme ve yenilenme hissinden dolayı ilk başlarda hastalar için kullanılırken, şekerin daha ulaşılabilir olmasıyla, bir dönemin eğlencesi haline geldi.
     19 yüzyılın ortalarına doğru insanlar sosyalleşmeye, özellikle kadının tüm dünyada evin dışına çıkmaya başlamasıyla, çay ve bira bahçelerinde kadınlar ile çocukların da tüketebileceği içecekler sunulmaya başladı. Avrupa’da sosyalleşme mekanlarında alkolsüz içeceklere duyulan ihtiyaç arttı, böylece bu sanayi daha önemsenmeye başladı. Kafelerde maden suyu ile meyve suyunu hazırlamak uzun sürdüğü için önceden hazırlandı ve sifon yöntemi ile şişelerde hazırlanıp sunuldu.

“Eczacılar tarafından hazırlandı ve satıldı”
     Üretimin yarısı 20 yy’ın başlarına kadar eczacılar tarafından hazırlandı ve satıldı. Türkiye ve Avrupa’da alkole karşı başlayan hareket, gazozun öne çıkmasında rol oynadı ve alkolsüz anlamına gelen sinalko diye bir firma ortaya çıktı. Sinalko, uzun bir dönem gazoz için genel bir ifade olarak da kullanıldı.  Arjantin’den Ortadoğu’ya uzanan tutucu toplumlarda önemsendi.

“İlk gazoz makinesi Fransa’dan geldi”
     Osmanlı’da yaşayan gayrimüslim Mısırlıoğlu Kardeşler ve Leon Schor ortaklık kurarak ilk gazoz makinesini Fransa’dan getirdi. Hemen ardından ise İzmir’de de gayrimüslümler tarafından gazoz üretimine başlandı. İzmir’de büyük çoğunluğu Kemeraltı’nda üretilen Gazozun iki büyük temsilcisi Çeşmeli Hasan ve Cumhuriyetin ilk yıllarında üretim yapan İsmail Hakkı. İsmail Hakkı hakkında kaynaklarda yeterli bilgi olmasa da çok fazla üretim yaptığı ve ciddi bir potansiyel oluşturduğu bilinirken, İsmail Hakkı’nın 1928 yılında İzmir fuarında açtığı büyük bir pavyon olduğu gözlerden kaçmadı.

“Şişeler de yerlileşti”
     Önceden ithal şişelerde satılan gazoz, 1930’lu yıllarda ülkede üretilen sade saydam şişelere konuldu. Büyük üreticiler kendi kapaklarını bastı. Cam şişenin başlarda ithal edilmesi ise büyük üretici firmalar olduğunu gösteriyor.

Hamam kültürü de gazozu tetikledi
     Osmanlı ve Türk kültüründe önemli bir yere sahip olan hamamlar da gazozun değerini artırdı. Hamama girdikten sonra içilen gazoz ile ter yoluyla kaybedilen minareler geri kazanıldı, vücudun sıvı dengesi korundu. Zaman içerisinde gazoz, hamam kültürünün önemli bir parçası haline geldi ve hamama girilmesinin ardından vazgeçilmez bir içecek oldu.

İzmir’de gazoz imalatı zirveye çıktı
     Ege Tecim ve Endüstri Büyük Kılavuzu’nda; İzmir’in geniş bir saha üzerine kurulmuş olmasının diğer şehirlere göre, soğuk meşrubata ihtiyacı artırdığı belirtildi. Bu bilgiler 1937 yılında yayımlandığında, İzmir’in büyük gazoz imalatçıları üretimlerini artırmaya çoktan başlamıştı. Cumhuriyet’in ilk yıllarında İzmir’in gazoz serüveninin  en önemli iki gazoz imalatçısı; İsmail Hakkı Bey ile Hacı Zülfikarzade Mehmed Said Bey oldu. 1926 yılında yayınlanan bir ticaret rehberinde Basmane’de İsmail Hakkı Bey’in gazoz fabrikası, Zülfikarzade Mehmed Said Bey’in İkiçeşmelik’te  bulunan gazoz fabrikasına ait bilgiler ve dönemin gazetelerinde “Bütün emsallerine faiktir” sloganı ile Çeşmeli İsmail Hakkı Bey’in gazozları yer alıyor. O yıllarda, Kemeraltı Beyler Sokağı’nda, Milli Sinema bitişiğindeki Ahmed Cemaleddin Ticarethanesi’nde üretilen gazoz makineleri saatte otuz büyük şişe, iki bin küçük şişe dolduruyordu.

Çeşmeli İsmail Hakkı Bey: “Bütün emsallerine faiktir”
     1930’1u yıllara gelindiğinde gazoz imalathanelerine İzmir’in en önemli gazoz imalatçılarından biri olarak kabul edebilecek olan Çeşmeli İsmail Hakkı Bey işletmesi katıldı. İkiçeşmelik Caddesi üzerinde Yıkık Minare bölgesinde, 126 numarada yer alan imalathanede çeşitler artırıldı, esans yerine mevsiminde taze meyveler kullanıldı. Çilek, kayısı, portakal, mandalina, limon ve vişneli gazozlar üretilmeye başlandı. Çeşmeli Hasan Bey, verdiği ilanlarda; “Müjde” sloganı kullanarak “Limonata ve sinalkoları sıhhi ve fenni olarak bu kerre küşad eylediğimiz İzmir’in yegane gazoz fabrikası” açıklaması ile “Fabrikamız her türlü sıhhi şeraiti haizdir. İmal eylediğimiz gazoz, limonata ve sinalkoları kalbe ferahlık verir. Bir şişe içmekle tecrübe kafidir” sözleri ile tanıtım yaptı. Dönemin gazetelerinde Ismail Hakkı Bey’in gazoz ilanları yer aldı. İlanlarda; “Bütün emsallerine faiktir” sloganı kullanıldı.
     Gazozcu İsmail Hakkı Bey’in Basmane’deki gazoz imalathanesinin yanında oteli vardı. İsmail Hakkı Bey, 1941 yılında vefat ettiğinde bir zaman kapalı kalan imalathane ile oteli Saraç Zeki Bey satın aldı ve yeni baştan yaratılan imalathane 1942 yılında yeniden hizmete girdi. Gazozların şişe ve etiketleri yenilendi.

İzmir’in ilk gazozcularından Çeşmeli Hasan
     Çeşmeli Hasan Gazozu ile ilgili 1937 yılında yayınlanan Ege Tecim ve Endüstri Büyük Kılavuzu’nda yer alan bilgi şöyle; “Meşrubatın sıhhi şekilde ve en temiz bir halde hazırlanması sıhhiye ve belediye nizamlarımız mucicine mecburidir. Sıhhatı umumiye için meşrubatın temiz ve sıhhi olarak hazırlanması esasen amiller için en büyük ve insani bir vazifedir. Yakın zamana kadar şehrimizdeki gazozlar gayri fenni ve gayri sıhhi olarak yapılmakta idi. Çeşmeli Bay Hasan gazozu büyük ve medeni bir şekilde hazırlamak lüzumunu his eden bir fabrikatörlerimizdendir. Çeşmeli hasan markası bugün ve bu sayede büyük bir şöhret temin etmiştir. Bu da fabrikanın emsalsiz bir fabrika olmasından ileri gelmektedir.  Çeşmeli Hasan, gazoz fabrikasında her şey otomatiktir. İşçinin eli ne şekere ne asitlere ne de doldurulan makine ve şişelere değmez. Şeker kazana döküldükten sonra hep makinalar vasıtası ile şurup olur, soğutulur. Gazoz makinasına gider ve şişe içinde gazoz ve sinalko olarak çıkar. Bu fabrikada gazoz imali için lazım olan maddeler de daima en temiz ve en iyisinden kullanılmaktadır.”

Kaybolan diğer gazozlar
     Ödemiş’te üretilen Meyva, Tire’de Bahar, Bergama’da Ender, Bayındır’da Lider, Karşıyaka’da Vinanko, Bornova’da İmren, Pınarbaşı’nda Mis Kola, Karşıyaka’da Yamanlar, Tire’de Başargan ve 1980’li yıllarda popüler olan, sonraları yok olup giden İmbat Gazozu gibi İzmir’de ismi dahi bilinmeyen veya bir dönem çok popüler olan fakat daha sonra yok olup giden yüzlerce gazoz bulunuyor.
     Bunlardan bazıları:
     1 Can, Benda, Blonde, Bozdağ, C.N. Constantinidi Smyrne, Diyarbakırlızade, Dost Gazozu, Erşen, Grapet, Göksu, Gürdeniz, Güven, Güzel İzmir, Güzel Karşıyaka Gazozu, Güzel Türkiye, İçenbilir, İmren, İzmir Manduzlar, Libero, Kemal Keklik, Kermes, Memba, Mercan, Meşhur Yamanlar, Olimpiyat, Peynircioğlu Selim, Pomonti, Seç Sun, Sevilen, Sunpride, Somalı, Şehir, Tatsun, Venüs, Vinanko, Yamanlar, Yayla, Yeni Hayat, Yeşil Manisa, Yeşil Tire, Yüksel Türkiye Gazozu.

Gazozun İzmir’den Van’a tren yolculuğu

     Ortadoğu’nun en büyüğü denilen Cincibir Gazoz’un kurucusu Zekeriya Erbay Basmane’de üretim yaptı. 1956 yılında doğan ve Basmane’de üretilen Cincibir, trenle Van’a kadar gönderildi. 1990’lı yıllara kadar devam eden Cincibir 2003 yılına kadar pet şişelerde satılmaya devam etti.
     28 haziran 1969 yılında yayınlanan Ses Dergisi’nde yayımlanan haberde Cincibir ile ilgili olarak şu ifadelere yer verildi;
     “Orta doğunun en büyük gazoz fabrikası İzmir’de EMSA kollektif şirketi tarafından kurulmuş ve fabrikanın Cincibir adıyla çıkardığı gazozların piyasaya sürülmesi dolayısı ile bir açılış töreni yapılmıştır. Kalabalık bir davetli topluluğunun bulunduğu törende marşlar çalınmış ve kurbanlar kesilmiştir. Fabrikadan çıkan ilk gazozlar çok beğenilmiştir.”

İlk damla sakızlı gazoz; Vittakis 
     Türkiye’nin ilk damla sakızlı gazozu olma özelliğini taşıyan Vittakis Damla Sakızlı Gazoz, şirket portföyünün damla sakızı üzerine kurulmuş olmasından geliyor Vittakis Gazozu üreten ise, 2002 yılında kurulan İzmir merkezli Damsak adlı bir şirket. Bilindiği üzere Vittakis’e daha sonra Balsa Gazozları ve Alaçaat Gazoz Çeşmenin damla sakızı gazozu olarak katılmıştır.

İsmi İzmir’e yakışan 9 Eylül Gazozu
     1980 yılında İzmir’in Torbalı ilçesinde İbrahim Tuğcu tarafından kurulan 9 Eylül gazozu, oğulları Erol ve Gürol Tuğcu tarafından devam ettirildi. 10 kişilik bir aile firması olarak Torbalı’dan İzmir ve Tire’ye kadar uzanan bir satış ağı kuruldu. Önce çilek aroması denendi, beğenilmedi. Sonrasında limon aroması ile devam edildi. Diğer yerli gazoz firmaları gibi, büyük firmalar ile rekabet edemeyerek sektörden 1980 yılında ayrıldılar.

Gazoz tarihinin kalbi; Efes
     İzmir gazoz tarihinin kalbi olarak nitelendirilen Efes Gazozu, 1950’li yıllarda 28 ortakla yürütülen bir gazoz firmasıydı. İçerisinde, köklü firmalar yer aldı ve fabrikanın üretim merkezi Bornova’da Su-Ga Gazoz’un eski fabrikasının yanındaydı.

   ► Halkapınar suyuna halis esans ile hazırlandı

     1926 yılında yayınlanan bir ticaret rehberindeki ilana göre, Basmane Gaziler Caddesi 90 numara adresinde İsmail Hakkı Gazoz Fabrikası’nda; gazoz, limonata, sinalko ve sifon adıyla soda imal edildi. İçecekler Halkapınar suyuna halis esans ve sitrik asit karıştırılarak hazırlandı. İçeceklerin büyük bakkal dükkanlarından sağlanacağı ve toptan alımlar için doğrudan fabrikaya başvurulması gerektiği belirtildi. “İsmail hakkı Gazozları bütün emsallerine faiktir” ifadeleri kullanıldı.

   ► İkiçeşmelik yokuşunda üretildi

     Asmalımescit civarında, İkiçeşmelik Yokuşu 139 numarada bulunan Diyarbakırlı olduğu bilinen Mehmet Said Bey’in gazoz imalathanesinde de Halkapınar Suyu kullanıldı ve rakibi  olan İsmail Hakkı Gazoz Fabrikasında olduğu gibi gazoz, limonata ve sinalko üretildi.
     Üretilen gazozlar, büyük gazino ve kıraathanelerde, büyuk bakkal dükkânlarında satıldı.
     Bu imalathanede içeceklerin yanı sıra çeşitli esans, gaz ve imalatta kullanılan çeşitli malzemelerin de satışı yapıldı.

   ► 1930’larda saatte 2 bin şişe

     1926 yılında yayımlanan ticaret rehberinde yer alan diğer bir ilanda, gazoz makinesi üreten imalathaneler de vardı. İzmir’de gazoz üretme makineleri yapan üç imalathane vardı.
     Bu üç imalathaneden biri Kemeraltı Beyler Sokağı’nda, Milli Sinema bitişiğindeki Ahmed Cemaleddin Ticarethanesi’ydi. Ahmed Cemaleddin Ticarethanesi’nde üretilen gazoz makineleri saatte otuz büyük şişe, küçük gazoz şişelerinden ise saatte iki bin doluma kadar yapabiliyordu.
 

1965 Türkiye Sanayicileri İmalatçıları Rehberi’nden

Kurucuları, markaları ve adresleri ile 1965 yılında yayımlanan “Türkiye Sanayicileri İmalatçıları Rehberi”nde yer alan sanayiciler ve onların gazoz markaları:
     Ahmet Tütüncü - Üç Kardeşler Gazoz, Ali Kaban ve Turhan Geren – Yeşilırmak Gazozu, Basri Tosun – Uludağ Gazozu, Fahreddin Alhan - İç Şifa Gazozu, Hasan Türkşen – 4 Eylül Gazozu, Hasan Yiğit Çeşmeli – Yiğit Gazoz, İsmail Hakkı Güner – Güner Gazozu, İsmail Kara – Üçyıldız Gazoz, Memiş Tavşancı – Şehir Gazozu, Mehmet Ege – Ege Gazozu, Niyazi Öçal – Neşe Gazozu, Muammer Gürgömenç – Küçük Bomonti Gazoz Soda, Mustafa Aksakal – Venüs Gazozhanesi, Nureddin Özertuğrul – İmren Gazoz, Memiş Tavşancı – Şehir Gazozu, Seyfeddin Kaptan – Deniz Gazozu, Sıtkı Yüncüler – Meşhur Yamanlar Gazozu, Zeki Hergüllü – Cansu Gazozu, Mustafa Baykuş – Yeşil Kale Gazozu.

Sürecek...
Bir Sonraki ► Gazoz ile geçmişi bugüne taşıyanlar


+ Benzer Haberler
» Anıları bugüne taşıyanlar
» Gazozun izleri hafızalardan silinmiyor


ÇOK OKUNANLAR
bu hafta | bu ay
Foto/Video Galeri
  Ticaret 24.08.2019
  Ticaret 23.08.2019
  Ticaret 22.08.2019
  Ticaret 21.08.2019
  Ticaret 20.08.2019
  Ticaret 19.08.2019
Para Piyasaları
Hava Durumu
Takvim
Üye Giriş
E-Posta :
Şifre :
Beni Hatırla
     
      Üye Olmak İstiyorum
      Şifremi Unuttum
Bu sitenin tüm hakları saklıdır Ticaret Gazetesi    rt.moc.isetezagteracit @ ofni